Türkiye’de akciğer kanseri uzun yıllardır “sigara içenlerin hastalığı” olarak bilinse de, son dönemde sigara tüketmeyen kadın ve erkeklerde de vaka artışı dikkat çekiyor. Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Şevket Özkaya ya göre teşhis konan her beş hastadan biri sigara kullanmıyor. Özellikle kadınlarda görülen adenokarsinom tipi akciğer kanserinde belirgin yükseliş var.
Kadınlar neden daha savunmasız?
Anatomik faktörler: Kadın akciğerleri erkeklere kıyasla daha küçük; dar hava yolları, PM 2.5 gibi ince partiküllerin derine ulaşıp birikmesini kolaylaştırıyor.
Bağışıklık sistemi: Otoimmün hastalıklar kadınlarda daha sık. Bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar veya kronik inflamasyon akciğer dokusunda kansere zemin hazırlayabiliyor.
Çevresel maruziyet: Yemek pişirme dumanı, temizlik kimyasalları, pasif sigara dumanı ve işyeri kimyasalları uzun vadede risk faktörü oluşturuyor.
“Hiç sigara içmemiş kadınların akciğer kanserine yakalanma ihtimali, sigara içmemiş erkeklere göre iki kattan fazla.”
— Prof. Dr. Şevket Özkaya
Radon gazı tehlikesi evde başlıyor
Özkaya, radon gazının sigara dışındaki en güçlü çevresel risk olduğunu vurguluyor.
Renksiz, kokusuz, radyoaktif bir gaz olan radon, taş-toprak temelli yapı malzemelerinden veya zeminden sızarak ömür boyu solunabiliyor.
Soğuk ve rüzgârlı havalarda iç-dış basınç farkı radon akışını artırıyor.
Özellikle zemin ve bodrum katlarında yaşayanlar, uzun süre evde bulunan ev hanımları daha fazla risk altında.
Hangi ev içi faktörlere dikkat etmeli?
| Risk Kaynağı | Kim/nerede etkileniyor? | Önerilen Önlem |
|---|---|---|
| Radon gazı | Zemin-bodrum kat sakinleri | Dönemsel radon ölçümü, havalandırma, zeminde yalıtım |
| Pasif sigara dumanı | Tüm iç mekân kullanıcıları | Kapalı alanda sigara yasağı |
| Odun/ kömür sobası dumanı | Kırsal evler, iyi havalanmayan mekanlar | Baca bakımı, soba yenileme |
| Yemek pişirme dumanı (yağ kızartma vb.) | Ev hanımları, restoran çalışanları | Aspiratör, sık havalandırma |
| Endüstriyel kimyasallar / asbest | Belirli iş kolları | Kişisel koruyucu ekipman, yasal denetim |
Taramalar ve erken tanı
Düşük doz BT: Sigara içmeyen fakat yukarıdaki çevresel risklerle karşılaşan 50 yaş üzeri bireylerde tarama önerilebilir.
Belirti ayırıcı tanısı: Uzun süren öksürük, açıklanamayan yorgunluk, kilo kaybı ve nefes darlığı sigara içmeyenlerde de ciddiye alınmalı.
“Sigarasız kansere” karşı toplumsal farkındalık
Prof. Dr. Özkaya, akciğer kanseri yaşının çevresel faktörlerle giderek gerilediğini hatırlatarak şunları ekliyor:
“Asbest, radon, kimyasal ajanlar ve kronik enfeksiyonlar kanser yaşını erkene çekiyor. Ev içi hava kalitesini iyileştirmek ve risk gruplarını bilinçlendirmek hayati önem taşıyor.”
Uzmanlar, radon ölçüm kitlerinin yaygınlaştırılması, bina yalıtım standartlarının güncellenmesi, kapalı alan hava kalitesi denetimlerinin artırılması ve kadınlara özel koruyucu sağlık programlarının hayata geçirilmesi çağrısında bulunuyor.
