En düşük emekli aylığı uygulamasından yararlanan kişi sayısı 2019 yılında 800 bin seviyesindeyken bugün yaklaşık 5 milyona ulaştı. Prim gün sayısına bakılmaksızın yapılan iyileştirmeler, sistemde dengesizlik oluşturduğu gerekçesiyle eleştirilirken, hükümet emeklilik sisteminde yeni bir düzenleme için çalışma başlattı.
En Düşük Emekli Aylığı Düzenlemesi Sona Eriyor
Yaklaşık 7 yıldır uygulanan maaş tamamlama sisteminin sona ermesi bekleniyor. Mevcut sistemde kök maaşı düşük olan emeklilerin aylıkları belirlenen taban seviyeye tamamlanıyor. Ancak bu uygulamanın, prim günü fazla olan emekliler açısından adaletsizlik oluşturduğu yönündeki eleştiriler gündemde yer alıyor.
Yeni modelde ise “maaş odaklı” yapıdan çıkılarak tamamen “gelir ve ihtiyaç odaklı” bir sisteme geçilmesi planlanıyor. Buna göre yalnızca emekli maaşı değil, haneye giren toplam gelir dikkate alınacak.
5 Aşamalı Model Nasıl İşleyecek?
Türkiye Gazetesi’ne açıklamalarda bulunan SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş, 5 aşamalı bir model üzerinde durulduğunu ifade etti. Karakaş, mevcut sistemde emeklilerin farklı kurumlardan aldığı desteklerin tek bir çatı altında görünmediğini belirterek, yeni düzenleme ile tüm verilerin entegre edileceğini kaydetti.
Yeni sistemde SGK’nın maaş verileri ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın yardım verileri birleştirilecek. Böylece bir hanenin toplam geliri ve yaşam standardı bütüncül olarak değerlendirilecek.
Kömür ya da gıda kolisi gibi ayni yardımlar yerine, karta para yüklenmesi yöntemiyle nakdi destek sağlanması planlanıyor. Ayrıca en düşük emekli maaşı ile yaşanılan şehirdeki yaşam maliyeti arasındaki fark hesaplanacak. Bu kapsamda kira yardımı, fatura desteği veya sosyal konut gibi destek modelleri devreye alınabilecek.
Kök Maaş ve Hane Geliri Kriteri
Yeni modelde emekli maaşının düşük olması tek başına belirleyici olmayacak. Esas kriter, hanedeki toplam gelirin kişi başına düşen miktarı olacak. Bu çerçevede bazı emeklilerin belirli bir süre “sıfır zam” ile karşı karşıya kalabileceği ifade ediliyor.
İsa Karakaş konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
“Hükûmetin üzerinde durduğu kriter, hanedeki toplam gelirin kişi başına düşen payıdır”
Karakaş, sistemin nasıl işleyeceğine dair şu örneği paylaştı:
“Örnek Senaryo:
• Emekli Ali: Kök maaşı 11.000 TL. Kirada oturuyor, evde başka gelir yok.
• Emekli Veli: Kök maaşı 11.000 TL. Kendi evinde oturuyor, eşinin de 16.000 TL emekli maaşı var.
Sonuç: Yeni modelde Emekli Ali, "gelir eşiği" altında kaldığı için kira, yakıt ve nakit desteği alarak geliri hükûmetin öngördüğü örneğin 22.000-28.000 TL seviyesine tamamlanacak. Emekli Veli ise toplam hane geliri yüksek olduğu için sadece mevcut 20 bin TL taban maaşını 6 ayda bir yapılacak enflasyon farkının 20 bin TL’yi aşıncaya kadar geçecek süre boyunca aynen almaya devam edecek
