Sosyal Güvenlik Kurumu, kayıt dışı istihdam ve usulsüz sigorta işlemlerine karşı son yılların en kapsamlı denetim ağını devreye aldı. Gelişmiş algoritmalar ve yapay zeka destekli sistemlerle milyonlarca veriyi tarayan kurum, fiilen bir iş yerinde çalışmadığı halde sigortalı gösterilen kişileri tek tek tespit ediyor. Saha ekiplerinin fiziksel kontrolleriyle desteklenen bu denetimler sonucunda, yaklaşık 245 bin kişinin haksız yere emeklilik hakkı kazanmaya çalıştığı belirlendi.
EMEKLİ MAAŞLARI KESİLİYOR
SGK’nın veri tabanı üzerinden yürüttüğü nokta atışı tespitler, usulsüzlük yapanlar için ağır yaptırımları beraberinde getiriyor. Denetimler neticesinde sahte olduğu anlaşılan sigorta primleri iptal edilirken, bu primlere dayanarak bağlanan emekli maaşları tamamen kesiliyor. Ayrıca, geçmişe dönük olarak ödenen tüm maaşlar ve sağlık giderleri, yasal faiziyle birlikte bu kişilerden geri tahsil ediliyor.
İSA KARAKAŞ'TAN SAHTE SİGORTA UYARISI
Konuyla ilgili detayları paylaşan İsa Karakaş, sigortalılığın fiili çalışmaya dayalı olması gerektiğini vurguladı. Karakaş, Türkiye Gazetesi’ndeki yazısında sürece dair şu bilgilere yer verdi:
"Vatandaşlar, sigortalı gösterildikleri iş yerinin ne adını ne adresini ne de ne iş yaptığını biliyor. Unutulmamalıdır ki; SGK, özel sigorta değildir. Yasal şartlar geçekleşmeden prim ve belgeler verilmiş olsa bile 4/1-a (SSK) sigortalılığı mümkün değildir. Keza SGK mevzuatı uyarınca sigortalılık bir 'hak' olduğu kadar, bir işverene bağımlı, ücret karşılığı ve fiilen gerçek çalışma şartlarına bağlıdır. Bu şartların biri bile eksikse, o sigortalılık SGK nezdinde yok hükmündedir."
YAPAY ZEKA DESTEKLİ DENETİM
SGK, 2016 yılından bu yana yürüttüğü “Sahte İş Yeri ve Sahte Sigortalılık Tespit Projesi” ile hata payını en aza indirdi. Dijital takip sistemi şu aşamalardan oluşuyor:
- Devasa Veri Taraması: 2011-2016 yılları arasında tescil edilen 4,6 milyon iş yeri incelemeye alındı.
- Akıllı Algoritmalar: Prim ödeme alışkanlıkları ve çalışan sayısı gibi 100’e yakın parametre ile sahte olma ihtimali yüksek iş yerleri listeleniyor.
- Hızlı Müdahale: Eskiden bin günden fazla süren tespit süreleri, dijital sistemler sayesinde 360 günün altına indirildi.
15. VE 16. FAZ DENETİM SONUÇLARI
Projenin uygulama evrelerinde ulaşılan rakamlar kamu zararı boyutunu ortaya koydu. 15. faz çalışmalarında 128 sahte iş yerinde 18 bin 191 sahte sigortalı bulunurken, 487,5 milyon TL borç çıkarıldı. 16. faz sonuçlarında ise 195 sahte iş yerinde 20 bin 578 sahte sigortalı saptandı ve 1,27 milyar TL'lik kamu zararı hesaplandı. Toplamda 3 bin 273 sahte iş yeri üzerinden bildirim yapan 245 bin 740 kişinin sigortası ve emekliliği iptal edildi.
SAHTE SİGORTA YAPTIRANLARI NE BEKLİYOR?
Tespit edilen usulsüzlükler sonrası SGK şu adımları uyguluyor:
- Kodlama: Şüpheli iş yerlerine '1' veya 'T' kodları verilerek hizmet bildirimleri durduruluyor.
- Maaş İadesi: Bağlanan maaşlar kesiliyor; ödenen tutarlar gecikme zammı ve faiziyle geri isteniyor.
- Sağlık Giderleri: Kişinin ve yakınlarının hastane ve ilaç masrafları tahsil ediliyor.
- Adli Süreç: Sahtecilik yapanlar ve buna aracılık edenler hakkında Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunuluyor.
İsa Karakaş, fiili çalışmaya dayanmayan hiçbir sigorta priminin huzurlu bir emeklilik sağlamayacağını hatırlatarak, SGK denetim ağının bu durumları er ya da geç yakaladığını belirtti.
