Trabzon’un simge yapılarından Opera Binası 1910’ların başında tamamlandı, uzun yıllar tiyatro ve sinema olarak kullanıldı, 1958’de belediye kararıyla yıkıldı.
Trabzon’un Meydan bölgesinde 1910’ların başında inşa edilen Opera Binası, kentin kültür ve sanat hayatında uzun yıllar boyunca aktif olarak kullanılmıştır. Yapı, inşa edildiği dönemde Trabzon’un en merkezi noktalarından birinde yer almış, şehrin sosyal yaşamında önemli bir konum edinmiştir. Tiyatro oyunları, müzikli temsiller ve sahne gösterileri bu binada sergilenmiştir. Opera Binası, yalnızca bir gösteri alanı değil, aynı zamanda Trabzon’un modernleşme sürecinde öne çıkan yapılarından biri olmuştur. Kentte sahne sanatlarının düzenli olarak gerçekleştirildiği sayılı mekânlar arasında yer almıştır.
Opera Binası’nın yapım süreci 1910’ların başında tamamlanmıştır. Yaygın kabul gören bilgilere göre yapı 1912 yılında hizmete açılmıştır. Farklı tarihlerle anılması, inşa süreci ve faaliyete geçiş dönemine ilişkin kayıtların çeşitlilik göstermesinden kaynaklanmıştır. Yapı, yalnızca opera temsilleri için kullanılmamıştır. Tiyatro oyunları ve müzikli gösterilerin yanı sıra ilerleyen yıllarda sinema salonu olarak da hizmet vermiştir. Bu yönüyle bina, Trabzon’un ilk büyük çok amaçlı sahne ve gösteri yapılarından biri olmuştur.
Türkiye’nin ilk opera binası iddiası
Opera Binası için zamanla “Türkiye’nin ilk opera binası” ifadesi kullanılmıştır. Ancak bu tanım kesinlik taşımamıştır. Osmanlı döneminde İstanbul’da opera ve tiyatro temsillerinin yapıldığı mekânlar daha önce de bulunmuştur. Bu nedenle Trabzon’daki yapı için “ilk” ifadesi tarihsel açıdan tartışmalı kalmıştır. Buna rağmen bina, Anadolu şehirleri arasında sahne sanatlarına erken dönemde ayrılmış en dikkat çekici yapılardan biri olmuştur. Trabzon’un kültürel gelişiminde belirleyici bir rol üstlenmiştir.
Mustafa Kemal Atatürk, 1924 ve 1930 yıllarında Trabzon’u ziyaret etmiştir. Bu ziyaretler sırasında Opera Binası’nda sahnelenen temsilleri izlediğine dair anlatımlar aktarılmıştır. Bu bilgi şehir hafızasında yer edinmiştir. Ancak bu anlatımı ayrıntılı biçimde doğrulayan resmi belgeler bulunmamıştır. Bu nedenle konu tarihsel kayıtlarda iddia olarak yer almıştır. Opera Binası, ilerleyen yıllarda sinema salonuna dönüştürülmüştür. Farklı dönemlerde farklı isimlerle hizmet vermiştir. Özellikle Sümer Sineması adıyla anıldığı dönem, Trabzonluların hafızasında yer etmiştir. Bu süreçte yapı, kentin sosyal yaşamının önemli merkezlerinden biri olmuştur. Birçok Trabzonlu, ilk sinema deneyimini bu binada yaşamıştır. Yapı, uzun yıllar boyunca şehrin buluşma noktalarından biri olarak kullanılmıştır.
1958 yılında Trabzon Belediyesi tarafından alınan kararla Opera Binası’nın yıkımına karar verilmiştir. Yıkım gerekçesi olarak yol genişletme çalışmaları gösterilmiştir. Bu karar doğrultusunda bina yıkılmıştır. Yıkımın ardından Trabzon, kültürel açıdan önemli bir yapısını kaybetmiştir. Opera Binası’nın bulunduğu alanda şehir dokusu tamamen değişmiştir.
Opera Binası’nın yıkılması, Trabzon’un kültürel belleğinde derin bir boşluk yaratmıştır. Yapı korunmamış, yerine yeni bir kültür yapısı inşa edilmemiştir. Bugün bina yalnızca eski fotoğraflar ve anlatılar üzerinden hatırlanmaktadır. Trabzon Opera Binası, kent tarihinde kültür ve sanatın merkezi olmuş, yıkımıyla birlikte şehir önemli bir mirasını geride bırakmıştır.
