Samsun'un Havza ilçesine bağlı Yenice Mahallesi'nde bulunan üç asırlık su değirmeni, teknolojinin ilerlemesine rağmen arpa, buğday ve mısır öğütmeye devam ediyor. Tersakan Çayı'ndan kanallar aracılığıyla gelen suyla dönen tarihi değirmenin çarkları, Pehlivan ailesinin beşinci ve altıncı kuşak üyeleri tarafından çalıştırılıyor.
300 YILLIK DEĞİRMEN
Yenice Mahallesi'ndeki tesis, bölge halkının tarımsal ihtiyaçlarını karşılamaya devam ediyor. Değirmende su gücüyle hareket eden üç ocakta bulunan tonlarca ağırlıktaki taşlar vasıtasıyla arpa, buğday ve mısır öğütülerek un haline getiriliyor. Bu tarihi üretim merkezi, yalnızca Yenice sakinlerine değil, aynı zamanda çevre mahallelerden ve ilçelerden gelen vatandaşlara da hizmet sunuyor. Günümüzde su değirmeni, Pehlivan ailesinden iki kardeşin üçer çocuğu tarafından dönüşümlü bir sistemle ayakta tutuluyor.
KUŞAKTAN KUŞAĞA GELENEK
Değirmenin ortak sahiplerinden 74 yaşındaki Süleyman Pehlivan, tesisi çalıştıran beşinci kuşak olduklarını belirterek, değirmeni altıncı kuşağa devretmeye hazırlandıklarını ifade etti. Süleyman Pehlivan, yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
"Çocuklarım artık değirmeni çalıştıracak yaştalar. Yani altıncı kuşak da burada işe başlamış oldu. Genelde burada sarı buğday dediğimiz buğdayı öğütüyoruz. Çünkü bu değirmandan çıkan un güzel oluyor. Son dönemde daha çok hayvan yemi hazırlıyoruz."
Pehlivan, mülkiyet ve miras durumundan kaynaklı olarak değirmeni işletme sürecini bir sistem kurarak çözdüklerini anlattı. Mirasçı sayısının fazla olması nedeniyle eserin zarar görmesini veya yıkılmasını önlemek amacıyla her yıl bir aile bireyinin sorumluluk üstlendiğini dile getiren Pehlivan, şu değerlendirmede bulundu:
"Dedelerimizden sonra burası babalarımıza, onlardan da bizlere kaldı. Mirasçı fazla olunca değirmeni yıktırmamak için her yıl birinin çalıştırması kararı aldık. Yılbaşından yılbaşına ya kardeşlerim ya da amca çocuklarımdan birisi değirmeni çalıştırıyor. Aslına bakarsanız bizden çıktı artık burası, tüm yöre halkının oldu. Onlar değirmene sahip çıktıkça biz de çalıştırmayı sürdüreceğiz. Yörede şu anda böyle bir eser kalmadı."
GELENEKSEL YÖNTEMLER
Tesise su ulaştırmak için geçmişte Tersakan Çayı'ndan 1,5 kilometre uzunluğunda kanal açıldığı bilgisini veren Süleyman Pehlivan, üretim karşılığında uygulanan ödeme yöntemine de değindi. Pehlivan, sözlerini şöyle tamamladı:
"Değirmen ücretini ölçekle yapıyoruz. 16 ölçekte bir ölçek öğütme hakkı alıyoruz. Yani ölçek usulü çalışmaya devam ediyoruz. Bu da 300 yıllık gelenek, bu geleneği de sürdürmeye çalışıyoruz."
