Modern kentleşme süreciyle birlikte pek çok yerleşim yerinin adı değişse de, Samsun'un eski mahalle isimleri halk arasında ve tarihi kayıtlarda yaşamaya devam ediyor. Selçuklu'dan Osmanlı'ya, oradan Cumhuriyet dönemine uzanan bu isimler; bazen bir zanaat dalını, bazen de şehre hizmet etmiş önemli şahsiyetleri temsil ediyor. İlkadım ve Canik ilçelerinde yoğunlaşan bu kadim mahalleler, Samsun’un bir liman kenti olarak nasıl şekillendiğinin sessiz tanıklarıdır.
TARİHİ MERKESLERİN KÖKENİ
Samsun’un çekirdeğini oluşturan mahalleler, genellikle kalenin etrafında ve liman bölgesinde şekillenmiştir. Bu mahallelerin isimleri incelendiğinde, şehrin ticari ve askeri geçmişi net bir şekilde görülür.
-
Kale Mahallesi: İsmini Selçuklular döneminde inşa edilen ve Osmanlı döneminde de kullanılan Samsun Kalesi’nden alır. Şehrin en eski ticaret ve idari merkezidir.
-
Pazar Mahallesi: Tarihi boyunca şehrin ticari kalbinin attığı, pazar yerlerinin kurulduğu bölge olması sebebiyle bu ismi almıştır. Saathane Meydanı’nı da kapsayan geniş bir ticari hafızaya sahiptir.
-
Hançerli Mahallesi: Adını bölgede yaşamış olan Hançerli Bey’den aldığı rivayet edilir. Şehrin denizle buluşan en eski yerleşim noktalarından biridir.
ZANAAT VE SOSYAL YAPIDAN GELEN İSİMLER
Bazı yerleşim yerleri, o bölgede yoğunlaşan meslek grupları veya sosyal olaylar neticesinde adlandırılmıştır.
-
Karasamsun: Şehrin antik yerleşimi olan Amisos’un bulunduğu tepe ve çevresine verilen isimdir. "Eski Samsun" anlamını taşıyan bu bölge, arkeolojik sit alanlarıyla doludur.
-
Kadıköy: Osmanlı döneminde kadıların veya yargı mensuplarının ikamet ettiği bir bölge olması sebebiyle bu ismi almıştır. Bugün İlkadım ilçesinin en kalabalık mahallelerinden biridir.
-
Reşadiye: Osmanlı Padişahı Sultan Reşat döneminde kurulan veya ihya edilen mahallelerden biri olup, dönemin mimari ve idari yapısını yansıtır.
SAMSUN'UN TARİHİ SEMTLERİ VE BİLİNEN ANLAMLARI
Şehrin dünden bugüne mirası olan bazı semt isimleri ve temsil ettikleri değerler şu şekildedir:
-
Saathane: İsmini 1887 yılında yapılan saat kulesinden alan bu meydan, mahalle kültürünün ticaretle birleştiği bir odak noktasıdır.
-
Cedit: Kelime anlamı "yeni" olan bu mahalle, şehrin belirli bir dönemdeki genişleme alanını ifade etmek için kullanılmıştır.
-
Selyeri: Canik bölgesinde bulunan ve geçmişte sel sularının birikme alanı veya geçiş yolu olması nedeniyle halk arasında bu isimle anılan bir bölgedir.
YEREL KÜLTÜRÜN KORUNMASI
Mahalle isimleri, sadece birer adres bilgisi değil; bir şehrin nüfus kütüğüdür. Samsun’da yapılan kentsel dönüşüm çalışmalarında bu isimlerin korunması, kentsel aidiyet duygusunun devamlılığı açısından kritik bir öneme sahiptir. Eski isimler; göç yolları, dini yapılar ve yerel kahramanlık hikayeleriyle harmanlanmış birer kültürel hazinedir.
Samsun’un sokaklarında gezerken karşımıza çıkan Samsun'un eski mahalle isimleri, bizlere modern binaların ardındaki bin yıllık hikayeyi fısıldamaya devam ediyor.
