Karadeniz’in ticaret ve kültür merkezi Samsun, sadece doğasıyla değil, nesilden nesile aktarılan tatlı kültürüyle de Türkiye’nin önemli lezzet duraklarından biri konumundadır. Bafra nokulundan Terme pidesinin tatlı varyasyonlarına, Çarşamba’nın hasat bayramı lezzetlerinden kış aylarının vazgeçilmezi kabak tatlısına kadar Samsun, her ilçesinde farklı bir hikâye barındıran zengin bir mutfağa sahiptir. Bu içerikte, Samsun’un tescilli lezzetlerini ve bu lezzetlerin tarihsel kökenlerini teknik ve kültürel detaylarıyla inceleyeceğiz.
COĞRAFİ İŞARETLİ SAMSUN TATLILARI: BAFRA NOKULU VE ÖTESİ
Samsun’un tatlı kültüründe ilk sırayı, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş olan coğrafi işaretli ürünler alır. Bu ürünlerin başında gelen Bafra Nokulu, mayasız hamurdan yapılan, içeriğinde bol ceviz, üzüm ve özel bir harç barındıran geleneksel bir hamur işidir. Şeker oranının düşük tutulması ve ağızda dağılan yapısıyla bilinen nokul, özellikle bayramlarda ve özel günlerde Samsun sofralarının başköşesinde yer alır.
Bir diğer önemli tescilli değer ise Samsun Kaz Tiridi yemeğinin ardından ikram edilen geleneksel hamur tatlılarıdır. Ancak doğrudan tatlı kategorisinde, fındık ve ceviz üretiminin yoğun olduğu Terme ve Çarşamba ilçelerinde hazırlanan kıvratma, bölgenin en özgün ürünlerinden biridir. Kıvratma, incecik açılan yufkanın içerisine bol fındık veya ceviz konularak büzülmesiyle elde edilir. Bu tatlının en büyük özelliği, endüstriyel şeker yerine daha doğal aromaların ön plana çıkarılmasıdır.
OSMANLI MUTFAĞINDAN SOFRALARA: KOCAKARI GERDANI VE ŞERBETLİ MİRAS
Samsun ve çevresindeki köylerde hala yaşatılan en eski tatlılardan biri halk arasında "Kocakarı Gerdanı" olarak bilinen burma tatlısıdır. Bu tatlı, el açması ince yufkaların oklava yardımıyla büzülüp tepsiye dizilmesi ve üzerine sıcak şerbet dökülmesiyle hazırlanır. Samsun’un sahil kesimlerinden iç kesimlerine doğru gidildikçe bu tatlının içerisindeki kuruyemiş çeşitliliği değişmektedir.
Samsun mutfağında şerbetli tatlıların yanı sıra sütlü tatlılar da önemli bir yer tutar. Bölgenin hayvancılık potansiyeli sayesinde elde edilen kaliteli manda sütü, özellikle Samsun Kaymağı ile birleşen tatlıların lezzetini artırmaktadır. Manda sütünden yapılan kaymak, genellikle fırınlanmış kabak tatlısı veya ayva tatlısı ile birlikte servis edilerek damaklarda dengeli bir tat bırakır.
KARADENİZİN DOĞAL TATLANDIRICILARI: KABAK TATLISI VE MEYVE ŞÖLENİ
Samsun tatlı kültürünün en doğal bileşenlerinden biri olan Balkabağı, kış aylarının vazgeçilmezidir. Çarşamba ve Terme ovalarında yetişen iri ve tatlı kabaklar, ağır ateşte kendi suyunu salana kadar pişirilir. Samsun usulü kabak tatlısının ayırt edici özelliği, üzerine dökülen bol tahin ve kavrulmuş fındık parçalarıdır. Bu sunum şekli, Samsun’un verimli topraklarından elde edilen tüm yerel ürünlerin tek bir tabakta buluşmasını simgeler.
Ayrıca bölgeye özgü meyvelerden yapılan pekmezler ve bu pekmezlerin temelini oluşturduğu tatlılar da unutulmamalıdır. Özellikle dut pekmezi ve mısır unu ile hazırlanan "pelit" veya "pelin" gibi yerel muhallebi türevleri, Karadeniz’in sahil şeridindeki mutfak alışkanlıklarını yansıtmaktadır. Bu tatlılar, yapay şeker kullanımının yaygınlaşmadığı dönemlerden günümüze ulaşan en sağlıklı alternatifler arasındadır.
Samsun’un Öne Çıkan Geleneksel Tatlı Listesi
-
Bafra Nokulu: Coğrafi işaretli, üzümlü ve cevizli hamur işi.
-
Kıvratma: Bol fındıklı, ince yufkalı geleneksel Karadeniz bayram tatlısı.
-
Tahinli Kabak Tatlısı: Fırınlanmış bal kabağının tahin ve fındıkla servis edilen hali.
-
Kocakarı Gerdanı (Burma): El açması yufka ve şerbetin buluştuğu asırlık lezzet.
-
Çarşamba Kıvratması: Özellikle düğün ve kutlamalarda hazırlanan, fındık dolgulu çıtır lezzet.
Samsun'da tatlı kültürü, sadece şekerli yiyecekler tüketmek değil; aynı zamanda tarım, hayvancılık ve tarihin harmanlandığı bir sosyal ritüeldir. Şehre gelen turistlerin ilk duraklarından biri olan bu lezzet noktaları, Samsun’un gastronomi turizmindeki marka değerini her geçen gün yükseltmektedir.
