Azerbaycan’da devlet okullarındaki kıyafet kurallarına ilişkin yeni düzenleme, başörtüsü tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Bakanlar Kurulunun 21 Eylül’de aldığı kararın ardından başörtülü öğrencilerin derslere alınmadığı yönündeki iddialar protestolara neden oldu. Bazı öğrenciler ise başörtülü arkadaşlarına destek vermek amacıyla dersleri boykot etti.
BBC Azerbaycanca’nın haberine göre, yeni düzenlemede başörtüsü veya hicap açıkça yasaklanmadı. Ancak okul üniformasının bütünlüğünü bozan ve eğitimin laik niteliğine uygun olmadığı değerlendirilen ek kıyafetlerin kullanımına yönelik kısıtlamalar getirildi. Bu hükümlerin başörtülü öğrencileri nasıl etkileyeceği ise tartışma konusu oldu.
23 ÖĞRENCİNİN DERSLERDEN UZAKLAŞTIRILDIĞI İDDİA EDİLDİ
Başörtüsü nedeniyle okullarda yaşandığı öne sürülen sorunlar, yeni düzenlemeden önce de gündeme gelmişti. Mart ayında Azerbaycan’ın farklı bölgelerinde başörtülü öğrencilerin derslere alınmadığına ilişkin haberler yayımlandı.
10 Mart’ta Bakü yakınlarındaki Mehdiabad kasabasında bulunan 3 No’lu Okulda, başörtüsü takan 23 öğrencinin derslerden uzaklaştırıldığı iddia edildi. Dini gruplar, Bakü, Sumgayıt ve İmişli’deki bazı okullarda da benzer uygulamaların yaşandığını ileri sürdü. Ancak iddiaların tamamı bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.
Din özgürlüğü savunucusu Arzu Abdulla, 1 Nisan’da yaptığı açıklamada kısıtlamaların kaldırıldığını ve öğrencilerin yeniden okullara kabul edildiğini bildirdi. Bununla birlikte ülke genelinde uygulamayı sona erdiren resmî bir karar açıklanmadı.
YENİ DÜZENLEMEDE BAŞÖRTÜSÜ AÇIKÇA YASAKLANMADI
Azerbaycan’da temmuz ayında Genel Eğitim Kanunu’nda yapılan değişiklikle eğitim sisteminin laik niteliği yeniden vurgulandı. Bakanlar Kurulunun 21 Eylül’de kabul ettiği düzenleme ise bu ilkenin öğrenci kıyafetlerine uygulanmasına ilişkin hükümler içerdi.
Ancak karar metninde başörtüsünün açıkça yasaklandığına ilişkin bir ifade bulunmadı. Ayrıca kıyafet kurallarına uymayan öğrencilere uygulanacak yaptırımlar, derslere kabul koşulları ve olası istisnalar konusunda ayrıntılı açıklama yapılmadı.
BBC Azerbaycanca, konuya ilişkin Bakanlar Kurulu ve Eğitim Bakanlığına yönelttiği sorulara yanıt alamadığını bildirdi. Bu nedenle düzenlemenin okullarda nasıl uygulanacağı ve öğrencilerin eğitimine etkisinin ne olacağı belirsizliğini koruyor.
İLAHİYATÇI ABGÜL SÜLEYMANOV’A 30 GÜN İDARİ HAPİS
Başörtüsü tartışması, ilahiyatçı Abgül Süleymanov’un gözaltına alınmasıyla da gündeme geldi. Meydan TV’nin haberine göre Süleymanov, 22 Eylül akşamı evinin yakınlarında gözaltına alındı ve mahkeme tarafından 30 gün idari hapis cezasına çarptırıldı.
Daha önce sosyal medya paylaşımlarında başörtülü kız öğrencilerin okullardan uzaklaştırılması ihtimalini eleştiren Süleymanov hakkında, polisin yasal talebine kasten uymama suçlamasının yöneltildiği bildirildi.
Süleymanov’un ailesi, gözaltı kararının sosyal medya paylaşımlarıyla bağlantılı olduğunu savundu. Yetkililer ise gözaltı işlemi ile başörtüsü konusundaki açıklamalar arasında bağlantı bulunduğunu doğrulamadı.
Süleymanov, 2011 yılında farklı suçlamalarla uzun süreli hapis cezasına çarptırılmış, 2022’de serbest bırakılmıştı.
LAİKLİK VE DİN ÖZGÜRLÜĞÜ TARTIŞILIYOR
Yeni düzenleme, Azerbaycan’da laiklik ilkesi ile din ve vicdan özgürlüğü arasındaki ilişkiyi yeniden tartışmaya açtı. Azerbaycan Anayasası, devletin laik niteliğinin yanı sıra din ve vicdan özgürlüğünü ve eğitim hakkını da güvence altına alıyor.
Düzenlemeyi destekleyenler, devlet okullarında dini açıdan tarafsız bir eğitim ortamının korunması ve bütün öğrencilerin aynı kıyafet kurallarına tabi tutulması gerektiğini savunuyor. Eleştirenler ise laikliğin farklı inançlara eşit mesafede durmayı gerektirdiğini belirterek öğrencilerin dini inançlarını ifade etmelerinin engellenmemesi gerektiğini dile getiriyor.
Azerbaycan Milli Meclisi Bilim ve Eğitim Komitesi Üyesi Ceyhun Memmedov da okullarda eşitliğin sağlanması gerektiğini belirterek çocukların sosyal durumları, ailelerinin ekonomik koşulları, dini veya etnik kökenlerinden bağımsız biçimde aynı şartlarda eğitim almasının önemini vurguladı.
Uluslararası insan hakları standartlarında ise din özgürlüğüne yönelik sınırlamaların hukuki bir dayanağa sahip olması, meşru bir amaç taşıması ve ölçülü olması gerektiği kabul ediliyor.
AZERBAYCAN’DA BAŞÖRTÜSÜ TARTIŞMASI İLK DEFA YAŞANMIYOR
Azerbaycan’da başörtüsü tartışması 2010 yılında da protestolara neden olmuştu. Dönemin Eğitim Bakanı Misir Merdanov’un okullardaki tek tip kıyafet uygulamasına ilişkin açıklamaları, dini çevrelerin tepkisini çekmişti.
Başörtülü öğrencilerin okullardan uzaklaştırılabileceği endişesiyle 10 Aralık 2010’da Eğitim Bakanlığı önünde protesto düzenlenmişti. Yüzlerce kişinin katıldığı gösteriye polis müdahale etmiş, bazı protestocular gözaltına alınmıştı.
O dönemde de başörtüsünü doğrudan yasaklayan ayrı bir yasa bulunmazken tartışmalar, okul üniformasına ilişkin kuralların uygulanması üzerinden yürütülmüştü.
İRAN’IN ETKİSİNE İLİŞKİN İDDİALAR GÜNDEMDE
Başörtüsü tartışmasının bir diğer boyutunu Azerbaycan ile İran arasındaki ilişkiler oluşturuyor. Azerbaycan yönetimi geçmişte İran kaynaklı dini etki girişimlerinden duyduğu rahatsızlığı çeşitli açıklamalarla dile getirmişti.
2010 yılındaki protestolar sırasında dönemin Eğitim Bakanı Merdanov, gösterilerin arkasında iç ve dış güçlerin bulunduğunu ileri sürmüştü. Bazı yorumcular da İran’ın başörtüsü tartışmalarından yararlanmaya çalıştığını savunmuştu. Ancak protestoların İran tarafından organize edildiğini ortaya koyan kamuya açık kanıtlar sunulmamıştı.
Son düzenlemenin metninde de İran’a, yabancı müdahaleye veya ulusal güvenliğe ilişkin bir ifade yer almadı.
GÖZLER YENİ DÜZENLEMENİN UYGULANMASINDA
Azerbaycan’da başörtüsü tartışmasının nasıl şekilleneceği, yeni kıyafet kurallarının okullarda nasıl uygulanacağına bağlı olacak. Başörtülü öğrencilerin derslere kabul edilip edilmeyeceği, olası istisnaların tanınıp tanınmayacağı ve ailelerin hukuki başvuruları önümüzdeki süreçte belirleyici olabilecek.
Düzenlemenin uygulanmasına ilişkin ayrıntılar ve yetkili kurumlardan gelecek açıklamalar, öğrencilerin eğitim hakkı ile kıyafet kuralları arasındaki tartışmanın seyrini belirleyecek.
