Samsun, sadece Milli Mücadele’nin başladığı şehir olarak değil, aynı zamanda Orta Karadeniz’in verimli toprakları ve deniz kültürünün harmanlandığı devasa bir gastronomi merkezi olarak dikkat çekiyor. Bafra’dan Terme’ye, Vezirköprü’den Ladik’e kadar her ilçesi ayrı bir lezzet hikayesi barındıran bu şehir, yerel mutfağını koruyarak geleceğe taşıyor. Peki, Samsun’un yerel kültürünü bu denli özel kılan ve damaklarda iz bırakan temel unsurlar nelerdir? İşte Samsun mutfağının köklü geçmişinden bugüne yansıyanlar.
COĞRAFİ İŞARETLİ ÜRÜNLER VE SAMSUN MUTFAĞININ KİMLİĞİ
Samsun mutfağı denildiğinde akla ilk gelen unsurlardan biri, şehrin coğrafi işaretli ürünlerindeki çeşitliliktir. Bu ürünler, Samsun’un yerel kültür mirasını koruma altına alırken, aynı zamanda bölge ekonomisi ve turizmi için de kritik bir rol oynamaktadır. Samsun pidesi, bu listenin en başında yer alan ve Türkiye genelinde bilinirliğe sahip olan bir değerdir. Ancak Samsun pidesi denildiğinde tek bir çeşitten bahsetmek mümkün değildir; Bafra pidesi ince ve gevrek yapısıyla, Terme pidesi ise daha yumuşak ve geniş formuyla yerel mutfağın çeşitliliğini yansıtır.
Samsun’un verimli Kızılırmak ve Yeşilırmak deltaları, bölgedeki tarımsal üretimin kalitesini belirler. Özellikle Bafra ilçesinde üretilen ve "Bafra Nokulu" olarak bilinen şerbetli-kuru tatlı dengesindeki lezzet, özel günlerin vazgeçilmezidir. İçeriğindeki ceviz ve üzümle harmanlanan bu hamur işi, bölgenin tarihsel süreçteki göçlerle zenginleşen mutfak kültürünün bir kanıtıdır. Ayrıca Çarşamba’nın "Kıvratma" tatlısı da yine coğrafi işaretli ürünler arasında yer alarak, bölgenin fındık üretimindeki gücünü sofralara taşır.
KARADENİZ VE ORTA ANADOLU GEÇİŞİNDE BİR LEZZET KÖPRÜSÜ
Samsun yerel kültürü, coğrafi konumu itibarıyla Karadeniz’in balık odaklı mutfağı ile Orta Anadolu’nun hamur işi ve et ağırlıklı mutfağının kusursuz bir birleşimidir. Kıyı şeridinde hamsi, mezgit ve kalkan gibi deniz ürünleri sofraların baş tacıyken; iç kesimlerde, özellikle Vezirköprü ve Havza hattında "Kaz Tiridi" gibi kadim yemekler ön plana çıkar. Kaz etinin kendi yağıyla ıslatılan yufkalarla servis edildiği bu yemek, kış aylarının en önemli toplumsal ritüellerinden biridir.
Vezirköprü ilçesi, sadece doğal güzellikleriyle değil, aynı zamanda "Semaver" kültürü ve kendine has "Vezirköprü Oyalı Yazması" gibi el sanatlarıyla da Samsun mutfak kültürüne eşlik eden bir estetik sunar. Şehrin yerel mutfağında otların yeri de yadsınamaz. İlkbahar aylarında doğadan toplanan kırçan, kaldirik ve ısırgan otu gibi bitkilerle yapılan kavurmalar, sağlıklı ve doğal beslenme alışkanlığının binlerce yıldır devam ettiğini gösterir. Bu otların her biri, Samsun’un ekolojik çeşitliliğinin sofraya yansıyan birer parçasıdır.
SAMSUN'UN UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ GELENEKSEL YEMEKLERİ
Modernleşen dünyada pek çok yöresel yemek unutulma tehlikesiyle karşı karşıya kalsa da Samsun halkı, kültürel mirasına sahip çıkmaya devam etmektedir. "Mısır Çorbası", "Keşkek" ve "Samsun Simidi" bu mirasın en güçlü temsilcileridir. Özellikle Samsun Simidi, pekmezle harmanlanan özel hamuru ve bol susamıyla, büyükşehirlerin klasik simitlerinden ayrılan kendine has bir dokuya ve çıtırlığa sahiptir.
Samsun mutfağında "Keşkek", özellikle düğünlerin ve toplu davetlerin olmazsa olmazıdır. Buğday ve etin uzun süre dövülerek sakız kıvamına getirilmesiyle hazırlanan bu yemek, bir paylaşıma ve yardımlaşma kültürüne işaret eder. Şehrin her ilçesinde farklı bir dokunuşla karşılaşmak mümkündür:
-
Çarşamba Pidesi: Yumuşak hamuru ve bol malzemesiyle bilinir.
-
Bafra Nokulu: Bölgeye özgü üzüm ve cevizle hazırlanan, coğrafi işaretli bir hamur işidir.
-
Ladik Tandırı: Kuzu etinin özel kuyularda pişirilmesiyle hazırlanan geleneksel bir lezzettir.
-
Kocabaş Turşusu: Pancarın bir türünden yapılan, özellikle kış aylarında tüketilen yerel bir turşu çeşididir.
Samsun mutfağı, sadece yemeklerden değil; o yemeklerin etrafında şekillenen sohbetlerden, pazar yerlerinin canlılığından ve misafirperverlikten oluşur. Samsun’un yerel kültür değerlerini anlamak, bu lezzetlerin kökenindeki tarihi ve emeği tanımaktan geçer.
