Samsun, sadece modern bir liman kenti değil, aynı zamanda medeniyetlerin izlerini taşıyan devasa bir açık hava müzesi niteliğindedir. İlkadım şehrinin sokaklarında yürürken, her köşede farklı bir dönemin hikayesini fısıldayan taş binalar ve anıtlarla karşılaşırsınız. Şehrin kimliğini oluşturan bu yapılar, Karadeniz’in kültürel mirasını korumakla kalmıyor, aynı zamanda her yıl binlerce turisti tarihte derin bir yolculuğa çıkarıyor. Samsun’da tarihi yapılar denildiğinde akla gelen en stratejik noktaları ve bu yapıların bilinmeyen detaylarını sizler için bir araya getirdik.
MİLLİ MÜCADELENİN KALBİ: GAZİ MÜZESİ VE BANDIRMA VAPURU
Samsun’un tarihi dokusunun temel taşını Cumhuriyet’in kuruluş hikayesi oluşturur. Şehir merkezinde yer alan ve 1902 yılında inşa edilen eski Mantika Palas Oteli, günümüzde Gazi Müzesi olarak hizmet vermektedir. Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak bastığında konakladığı bu bina, döneminin mimari estetiğini yansıtan en önemli yapılardan biridir. Müze içerisinde Atatürk’ün çalışma odası, yatak odası ve o döneme ait şahsi eşyalar aslına uygun şekilde sergilenmektedir.
Öte yandan, Doğu Park alanında bulunan Bandırma Vapuru ve Milli Mücadele Parkı Açık Hava Müzesi, Samsun’daki tarihi yapılar listesinin en başında yer alır. Orijinal geminin birebir replikası olan bu yapı, sadece bir gemi değil, bir milletin bağımsızlık ateşinin yakıldığı sembolik bir merkezdir. İçerisinde yer alan balmumu heykeller ve tarihi belgeler, ziyaretçilere 1919 ruhunu en saf haliyle hissettirmektedir.
OSMANLI MİMARİSİNİN ESTETİĞİ: BÜYÜK CAMİİ VE PAZAR CAMİİ
Samsun'un silüetini belirleyen dini yapılar, Osmanlı döneminin şehre bıraktığı en zarif mirastır. Şehrin tam kalbinde yer alan Büyük Cami (Valide Camii), 1884 yılında Batumlu Hacı Ali Bey tarafından yaptırılmıştır. Kesme taştan inşa edilen cami, klasik Osmanlı mimarisinden izler taşısa da özellikle iç süslemeleri ve geniş pencereleriyle ferah bir atmosfer sunar. Şehrin en büyük camisi olma özelliğini taşıyan bu yapı, geçmişten bugüne Samsun’un inanç turizmindeki merkez üssü olmaya devam etmektedir.
Bir diğer önemli nokta ise Saathane Meydanı yakınlarında bulunan Pazar Camii’dir. Selçuklu mimari geleneklerinin etkilerini taşıyan bu yapı, Samsun’un en eski ibadethaneleri arasında yer alır. Çevresinde yapılan restorasyon çalışmalarıyla birlikte Saathane Meydanı, tarihi ticaret merkezi kimliğini yeniden kazanmış durumdadır. Bu bölgedeki Taşhan ve tarihi medrese kalıntıları, Samsun’un geçmişteki ticari gücünü gözler önüne sermektedir.
ERKEOLOJİK HAZİNELER: AMİSOS TEPESİ VE İKİZTEPE HÖYÜĞÜ
Samsun’da tarihi yapılar sadece Osmanlı ve Cumhuriyet dönemiyle sınırlı değildir; kentin tarihi binlerce yıl öncesine, Tunç Çağı’na ve Helenistik döneme kadar uzanır. Amisos Tepesi, şehre tepeden bakan konumuyla hem eşsiz bir manzara sunar hem de antik Amisos kentine ait tümülüsleri (mezarları) barındırır. 1995 yılında yapılan kazılarda bulunan Amisos Hazineleri, bugün Samsun Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'nde sergilense de, tepedeki kaya mezarları antik dönemin mühendislik harikaları olarak ayaktadır.
Bafra ilçesinde bulunan İkiztepe Höyüğü ise Karadeniz arkeolojisi için kilit bir öneme sahiptir. Burada yapılan kazılarda, antik dönemde beyin ameliyatı yapıldığına dair kanıtlar sunan kafatasları ve madeni eşyalar bulunmuştur. Bu bölge, Karadeniz’in en eski yerleşim birimlerinden biri olarak dünya tarih literatüründe kendine yer bulmaktadır.
SAMSUN'DA GÖRÜLMESİ GEREKEN TARİHİ NOKTALAR
-
Onur Anıtı (Atatürk Heykeli): Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel tarafından yapılan ve dünyanın en dengeli şaha kalkmış at heykellerinden biri kabul edilen anıt.
-
Çakallı Han: İpekyolu üzerinde bulunan ve Selçuklu döneminden kalma tarihi kervansaray.
-
Sadi Tekkesi: Milli Mücadele döneminde stratejik toplantılara ev sahipliği yapmış tarihi mekan.
-
İtalyan Katolik Kilisesi (Mater Dolorosa): 19. yüzyılın ortalarında inşa edilmiş, Latin Katolik mimarisinin şehirdeki tek temsilcisi.
-
Havza Atatürk Evi: Kurtuluş Savaşı planlarının yapıldığı, şifalı kaplıcalarıyla ünlü tarihi konak.
