Karadeniz’in kalbi Samsun, sadece bir liman kenti değil, aynı zamanda Anadolu’nun kaderini değiştiren olayların ve binlerce yıllık medeniyetlerin buluşma noktasıdır. Şehrin her köşesinde, Hititlerden Osmanlı’ya, Milli Mücadele’den günümüz modern Türkiye’sine kadar uzanan derin bir kültürel tabakalaşma mevcuttur. Bu rehberde, Samsun’un tarihi kimliğini oluşturan ve mutlaka görülmesi gereken en önemli noktaları nesnel bir bakış açısıyla ele alıyoruz.
SAMSUN'UN TARİHİ YERLER LİSTESİNDE İLK DURAK: BANDIRMA VAPURU VE MİLLİ MÜCADELE PARKI
Samsun denildiğinde akla gelen ilk ve en sembolik yapı kuşkusuz Bandırma Vapuru Müzesi’dir. 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarını Samsun’a getiren vapurun birebir replikası olan bu müze, şehrin "Kurtuluş Şehri" unvanını simgeler. 2003 yılında ziyarete açılan müze alanı, 35 bin metrekarelik bir park içerisinde yer almaktadır.
Müze içerisinde Atatürk’e ait şahsi eşyalar, o döneme ait fotoğraflar ve belgeler sergilenmektedir. Ayrıca park alanında Türkiye’nin en uzun seramik rölyefleri, Şehitler Yazıtı ve Milli Mücadele’yi simgeleyen bronz heykeller bulunmaktadır. Bu alan, Samsun’un modern Türkiye tarihindeki kritik rolünü anlamak için en temel başlangıç noktasıdır.
ARKEOLOJİ VE ETNOGRAFYA: AMİSOS HAZİNELERİ VE AMİSOS TEPESİ
Samsun’un tarihi sadece yakın geçmişle sınırlı değildir; antik dönemlere kadar uzanan köklü bir geçmişe sahiptir. Şehrin batı girişinde yer alan Amisos Tepesi, M.Ö. 3. yüzyıla tarihlenen tümülüsleri (mezarları) barındırmaktadır. 1995 yılında yapılan kazılar sonucunda ortaya çıkarılan bu mezarlarda, Pontus Krallığı dönemine ait olduğu düşünülen paha biçilemez altın takılar ve eserler bulunmuştur.
Söz konusu eserler, bugün Samsun Arkeoloji ve Etnografya Müzesi’nde sergilenen dünyaca ünlü "Amisos Hazinesi" koleksiyonunun bir parçasıdır. Amisos Tepesi, hem sunduğu eşsiz Karadeniz manzarası hem de Helenistik dönemden kalma mezar yapılarıyla arkeoloji meraklıları için bölgedeki en önemli merkezlerden biridir. Bölgeye ulaşım teleferik ile sağlanabilmekte, bu da tarihi dokuyu modern bir deneyimle birleştirmektedir.
OSMANLI MİMARİSİNİN İZLERİ VE TEKKEKÖY MAĞARALARI
Samsun’un tarihi dokusunu tamamlayan bir diğer önemli yapı grubu ise Osmanlı döneminden günümüze ulaşan dini ve sivil mimari örnekleridir. Özellikle Pazar Camii ve Büyük Cami, şehrin dini mimarisindeki sürekliliği gösterir. 14. yüzyıldan kalma izler taşıyan Pazar Camii, Samsun’un en eski yapılarından biri olarak kabul edilir.
Daha eski dönemlere gitmek isteyenler için ise Samsun’un doğusunda yer alan Tekkeköy Mağaraları vazgeçilmez bir duraktır. Paleolitik Çağ’dan Hitit ve Friglere kadar yerleşim yeri olarak kullanılan bu mağaralar, Karadeniz bölgesindeki ilk insan yerleşimlerine dair somut kanıtlar sunmaktadır. Burası, açık hava müzesi niteliğiyle bölgenin prehistorik dönemine ışık tutmaktadır.
Samsun’da Görülmesi Gereken Tarihi Mekanların Özellikleri
-
Bandırma Vapuru: Milli Mücadele’nin başlangıç sembolü, aslına uygun müze yapısı.
-
Onur Anıtı (Atatürk Heykeli): Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel tarafından 1931'de yapılan, şehrin merkezi simgesi.
-
Amisos Tepesi: Helenistik dönem tümülüsleri ve mozaikleri ile bilinen antik yerleşim.
-
Tekkeköy Mağaraları: Karadeniz’in bilinen en eski yerleşim alanı, arkeolojik sit alanı.
-
Gazi Müzesi: Atatürk’ün Samsun’a geldiğinde konakladığı eski Mıntıka Palas Oteli.
