Türkiye’de sigara, tütün mamulleri, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerine yönelik yeni düzenleme hazırlığı gündemde. Sağlık Bakanlığı tarafından üzerinde çalışıldığı belirtilen düzenlemede, sigaranın yol açtığı hastalıkların sağlık sistemi üzerindeki maliyetinin tütün endüstrisine yüklenmesini amaçlayan “sağlık vergisi” modeli öne çıkıyor.
Yeni modelde, tütün ürünlerinden alınacak ek verginin sağlık hizmetlerine aktarılması planlanırken, uygulamada 2012 yılında kapsamlı bir vergi reformu gerçekleştiren Filipinler örnek gösteriliyor.
FİLİPİNLER MODELİ NASIL İŞLİYOR?
Tütün ürünleri tüketiminin yüksek olduğu Filipinler’de 2012 yılında yürürlüğe giren vergi reformuyla sigara ve alkollü içeceklerden alınan vergiler önemli ölçüde artırıldı. Bu vergilerden elde edilen gelirin sağlık bütçesine aktarılmasıyla düşük gelirli vatandaşların sağlık hizmetlerine erişiminin desteklenmesi amaçlandı.
Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, Filipinler’deki uygulamanın ardından ülkedeki sigara kullanım oranının yüzde 15 seviyelerine kadar gerilediğini belirterek, benzer modellerin Tayland ve Brezilya’da da uygulandığını ifade etti.
TÜTÜN ENDÜSTRİSİNE “SAĞLIK VERGİSİ” YÜKÜ
Türkiye’de hazırlanan yeni düzenlemede, tütün ürünlerinin neden olduğu hastalıkların sağlık bütçesinde oluşturduğu maliyetin tütün endüstrisine yüklenmesi hedefleniyor.
Prof. Dr. Ergüder, dünyada tütün ürünlerinden elde edilen vergi gelirlerinin yalnızca genel bütçeye aktarılmadığı, bazı ülkelerde sağlık bütçesine, tütünle mücadele programlarına veya genel sağlık sigortası fonlarına yönlendirildiğini belirtti.
Ergüder, ABD’de 1998 yılında sonuçlanan hukuki süreçte sigara şirketlerinin 202 milyar dolarlık tazminat ödemek zorunda kaldığını ve bunun hastalıkların ortaya çıkardığı maliyetlerin tütün şirketlerine yüklenmesi açısından önemli bir örnek olduğunu aktardı.
İSVİÇRE’DE TÜTÜN ÖNLEME FONU UYGULANIYOR
Tütün vergilerinin sağlık alanında kullanıldığı ülkeler arasında İsviçre de bulunuyor. Ülkede satılan her sigara paketinden alınan sabit miktardaki ücret Tütün Önleme Fonu’na aktarılıyor.
Bulgaristan, Kosta Rika ve Panama’da ise tütün vergilerinin belirli bir bölümü tütün bağımlılığının tedavisi, kanserle mücadele ve bağımlılıkla mücadele faaliyetlerinde kullanılmak üzere ilgili kurumlara aktarılıyor.
TÜRKİYE’DE PAKET BAŞINA EK ÜCRET GÜNDEMDE
Türkiye’de benzer bir sağlık fonunun hayata geçirilmesi durumunda sigara paketlerine ek bir ücret getirilmesi gündeme gelebilecek. Prof. Dr. Ergüder, paket başına alınacak küçük miktardaki ek ücretlerin sağlık sistemi için önemli bir kaynak oluşturabileceğini belirtti.
Ergüder’e göre söz konusu uygulamanın hayata geçmesi halinde sağlık harcamalarına yıllık 40 ila 80 milyar lira arasında katkı sağlanabilir. Oluşacak kaynağın yalnızca hastalıkların tedavisinde değil, koruyucu sağlık hizmetlerinde, sağlığın geliştirilmesinde ve aile hekimlerinin sigara bırakma desteğinde kullanılması hedefleniyor.
TÜRKİYE’DE TÜTÜN KULLANIMINDA DİKKAT ÇEKEN RAKAMLAR
Türkiye’de her üç yetişkinden birinin tütün ürünü kullandığı belirtiliyor. Dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla kişinin sigara nedeniyle hayatını kaybettiği ifade edilirken, Türkiye’de sigara ve sigaraya bağlı hastalıklar nedeniyle yılda yaklaşık 100 bin kişinin yaşamını yitirdiği aktarılıyor.
Tütün kullanımının Türkiye ekonomisine yıllık maliyetinin yaklaşık 24 milyar dolar olduğu belirtilirken, ailelerin yalnızca sigara satın almak için yaptığı yıllık harcamanın da yaklaşık 15 milyar dolar seviyesinde olduğu ifade ediliyor.
Yeni düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde tütün ürünlerinden elde edilen ek gelirin sağlık alanına yönlendirilmesi ve özellikle koruyucu sağlık hizmetlerinin finansmanında kullanılması planlanıyor.
