İran siyaset sahnesinde son dönemde yeniden adından söz ettiren Veliaht Rıza Pehlevi ve babası, ülkenin son şahı Muhammed Rıza Pehlevi, İran'ın yakın tarihindeki önemli figürler olarak öne çıkıyor. Pehlevi Hanedanı'nın sürgündeki bu iki temsilcisi, son dönemde uluslararası bürokraside sıkça dillendirilen İran'ın modernleşme çabaları, devrim süreci ve günümüzdeki siyasi tartışmalar açısından derin anlamlar taşıyor.
MUHAMMED RIZA PEHLEVİ KİMDİR?
Muhammed Rıza Pehlevi (d. 26 Ekim 1919, Tahran - ö. 27 Temmuz 1980, Kahire), Pehlevi Hanedanı'nın ikinci ve son hükümdarı olarak 1941-1979 yılları arasında İran'ı yönetmiştir. Babası Rıza Şah'ın 1941'de sürgüne gönderilmesiyle tahta çıkan Muhammed Rıza Pehlevi, ülkesini modernleştirme ve Batı ile entegre etme hedefiyle çeşitli reformlar gerçekleştirmiştir. Özellikle 1960'lı yıllarda başlattığı ve toprak reformu, kadınlara oy hakkı gibi düzenlemeleri içeren "Beyaz Devrim" ile İran'ı dönüştürmeyi amaçlamıştır.
İSLAM DEVRİMİ
Şah'ın otoriter yönetimi, siyasi muhalefeti bastırması ve SAVAK istihbarat teşkilatının faaliyetleri, halk arasında giderek artan bir hoşnutsuzluğa yol açmıştır. 1979 yılında Ayetullah Ruhullah Humeyni liderliğindeki İslam Devrimi ile monarşi devrilmiş ve Şah Muhammed Rıza Pehlevi ülkeyi terk etmek zorunda kalmıştır. Sürgün hayatı boyunca Mısır, Fas, Bahamalar, Meksika ve ABD gibi çeşitli ülkelerde bulunan Şah, kanser tedavisi görmüştür. Son olarak Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat'ın davetiyle Mısır'a yerleşen Muhammed Rıza Pehlevi, 27 Temmuz 1980 tarihinde Kahire'de vefat etmiştir.
VELİAHT RIZA PEHLEVİ
Veliaht Rıza Pehlevi (d. 31 Ekim 1960, Tahran), Muhammed Rıza Pehlevi ve Farah Diba'nın en büyük oğlu ve İran'ın son Veliaht Prensi'dir. 1979 İslam Devrimi sırasında ABD'de savaş pilotluğu eğitimi almakta olan Rıza Pehlevi, devrimin ardından ailesiyle birlikte sürgünde kalmıştır. Güney Kaliforniya Üniversitesi'nde siyaset bilimi eğitimi almış, Yasmine Etemad-Amini ile evlenmiş ve üç kız çocuğu babası olmuştur.
RIZA OEHLEVİ NEREDE YAŞIYOR?
Uzun yıllardır ABD'de, Washington D.C. yakınlarında yaşayan Rıza Pehlevi, kendisini İran'da otoriterlikten demokrasiye geçiş sürecinin bir "emanetçisi" olarak tanımlamaktadır. Laik bir demokrasiyi, insan haklarını ve hukukun üstünlüğünü savunan Pehlevi, gelecekteki rejim biçiminin (monarşi veya cumhuriyet) halk oylamasıyla belirlenmesi gerektiğini ifade etmektedir. 2022-2023 yıllarındaki İran protestoları sırasında muhalefetin önde gelen figürlerinden biri haline gelmiş, İran halkına açık çağrılar yaparak gösterilere destek vermiştir.
