Son yıllarda psikoloji literatüründe olduğu kadar sosyal medya ve günlük yaşamda da sıkça gündeme gelen gaslighting, bireyin gerçeklik algısının sistemli biçimde sarsılmasına neden olan bir manipülasyon türü olarak dikkat çekiyor. Özellikle Z kuşağı arasında farkındalığı artan bu davranış biçimi, kişinin yaşadıklarını ve hissettiklerini sorgulamasına yol açabiliyor. Uzmanlara göre gaslighting; romantik ilişkilerden aile yaşamına, arkadaş çevresinden iş hayatına kadar birçok alanda karşımıza çıkabiliyor.
GASLIGHTING NEDİR?
Gaslighting, bir kişinin karşısındaki bireyi bilinçli ya da bilinçsiz şekilde manipüle ederek onun hafızasından, algılarından ve duygularından şüphe etmesini sağlaması olarak tanımlanıyor. Yaşanan olayların inkâr edilmesi, çarpıtılması ya da önemsizleştirilmesi bu davranışın temel özellikleri arasında yer alıyor. Süreç genellikle tek seferlik değil, tekrarlayan bir biçimde ilerliyor.
GASLIGHTING NASIL UYGULANIYOR?
Gaslighting çoğunlukla sözlü ve duygusal yollarla uygulanıyor. Karşı tarafın söylediklerinin sürekli reddedilmesi, yaşanan olayların hiç olmamış gibi gösterilmesi ve kişinin duygularının geçersiz kılınması en sık rastlanan yöntemler arasında bulunuyor. Bu tutumlar zamanla bireyin kendine olan güvenini zayıflatabiliyor.
GASLIGHTING’E ÖRNEK OLAN İFADELER
Gaslighting sürecinde sıkça kullanılan cümleler dikkat çekiyor.
“Bunu hiç söylemedim”,
“Yanlış hatırlıyorsun”,
“Abartıyorsun”,
“Çok hassassın”,
“Sorun sende”
Bu tür ifadelerin tekrar edilmesi, kişinin kendi yaşadıklarından şüphe etmesine neden olabiliyor.
GASLIGHTING YAPILDIĞI NASIL ANLAŞILIR?
Gaslighting’e maruz kalan kişilerde bazı ortak belirtiler görülebiliyor. Sürekli kendinden şüphe etme, olayları yanlış hatırladığını düşünme, sık sık özür dileme, karar vermekte zorlanma ve kendi düşüncelerine güvenememe bu belirtiler arasında yer alıyor. Zamanla kişi, kendi gerçekliğinden uzaklaşabiliyor.
HANGİ ALANLARDA GÖRÜLÜYOR?
Gaslighting; romantik ilişkilerde, aile içinde, arkadaşlık bağlarında ve iş hayatında ortaya çıkabiliyor. Özellikle güç dengesinin eşit olmadığı ilişkilerde bu davranış biçiminin daha sık görüldüğü belirtiliyor. İş yaşamında performansın sürekli küçümsenmesi ya da tüm sorunların tek bir kişiye yüklenmesi de gaslighting örnekleri arasında gösteriliyor.
GASLIGHTING’E KARŞI NELER YAPILABİLİR?
Uzmanlar, yaşanan olayların ve duyguların not alınmasının manipülasyonu fark etmeyi kolaylaştırdığını belirtiyor. Psikolojik destek almak, terapi ya da danışmanlık hizmetlerinden yararlanmak önemli adımlar arasında yer alıyor. Bunun yanı sıra aile ve arkadaşlarla iletişim kurarak yaşananları paylaşmak, dışarıdan objektif görüş almak ve manipülatif davranışlara karşı net sınırlar koymak da gaslighting’e karşı etkili yöntemler olarak öne çıkıyor.
