Samsun’da yemek kültürü, sadece bir beslenme rutini değil; Orta Karadeniz’in coğrafi işaretli ürünlerini, tarladan sofraya uzanan tazeliği ve kuşaklar boyu aktarılan gelenekleri kapsayan yaşayan bir mirastır. Karadeniz mutfağının diğer illerinden farklı olarak hem denizden hem de tarım arazilerinden beslenen bu şehir, özgün pişirme teknikleri ve tescilli lezzetleriyle Türkiye’nin en zengin yerel mutfaklarından birine sahiptir.
SAMSUN PİDESİ VE COĞRAFİ İŞARETLİ LEZZETLER
Samsun mutfağı denildiğinde akla gelen ilk ve en baskın unsur hiç kuşkusuz Samsun pidesidir. Ancak bu pide, tek bir çeşitten ibaret olmayıp Bafra, Terme ve Çarşamba ilçelerine göre farklılık gösterir. Özellikle Bafra pidesi, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş bir ürün olarak Samsun yemek alışkanlıkları içinde ayrıcalıklı bir konuma sahiptir.
Pide kültürü Samsun’da özellikle hafta sonlarının vazgeçilmez bir geleneği haline gelmiştir. Bölge halkı, pazar sabahları evde hazırladıkları kıymalı ya da peynirli iç harçlarını mahalle fırınlarına götürerek odun ateşinde pişirtme alışkanlığını halen sürdürmektedir. Bafra pidesinin en belirgin özelliği, hamurunun ince olması ve çıtırlığını korumasıdır. Terme pidesi ise daha yumuşak dokusuyla tercih edilir. Bu çeşitlilik, Samsun’un yerel gastronomi zenginliğini ve her ilçenin kendi mutfak disiplinine olan sadakatini göstermektedir.
BAFRA VE ÇARŞAMBA OVALARININ MUTFAĞA ETKİSİ
Samsun mutfağını Karadeniz’in doğusundan ayıran en büyük fark, geniş ve verimli ovalara sahip olmasıdır. Türkiye’nin en önemli tarım alanlarından olan Çarşamba ve Bafra ovaları, şehrin yemek alışkanlıklarını doğrudan şekillendirir. Bu ovalarda yetişen taze sebzeler, mısır ve baklagiller sofraların ana bileşenini oluşturur.
Mısır ununun egemen olduğu Karadeniz mutfağına ek olarak Samsun'da buğday üretimi de yaygındır. Bu durum, hamur işi çeşitliliğini artırmaktadır. Özellikle Bafra’ya özgü olan ve genellikle düğünlerde veya bayramlarda ikram edilen "Nokul", Samsun’un tatlı kültüründe önemli bir yer tutar. İçeriğinde üzüm, ceviz ve bazen haşhaş bulunan bu rulo hamur işi, Samsun mutfağının Anadolu ile harmanlanmış yüzünü temsil eder. Ayrıca manda yetiştiriciliğinin yaygın olduğu Bafra bölgesinde üretilen manda kaymağı ve lokumu da şehrin tescilli diğer önemli lezzetleri arasındadır.
GELENEKSEL ÇORBALAR VE DENİZ KÜLTÜRÜ
Samsun’da yemek alışkanlıkları mevsimsel geçişlerle büyük bir uyum içindedir. Kış aylarında iç ısıtan mısır çorbası ve karalahana çorbası (pancar) sofraların baş tacıdır. Ancak Samsun mutfağını özelleştiren asıl çorba "Yazı Pancarı" gibi bölgeye has yabani otlarla yapılan yemeklerdir.
Balıkçılık ise Samsun ekonomisi ve mutfağı için hayati öneme sahiptir. Karadeniz'in en büyük balıkçı filolarına ev sahipliği yapan şehirde, hamsi kış aylarının temel gıdasıdır. Hamsili ekmek, hamsi pilavı ve hamsi tavası Samsun’un mutfak kimliğini tamamlar. Samsun halkı için balık sadece bir akşam yemeği değil, taze tüketilmesi gereken ve mevsimi iple çekilen kültürel bir ritüeldir. Kızılırmak ve Yeşilırmak’ın denize döküldüğü bu topraklarda tatlı su balıkçılığı da özellikle yayın balığı ile mutfak kültürüne dahil olmaktadır.
Samsun Mutfağının Öne Çıkan Özellikleri
-
Coğrafi İşaretli Ürünler: Bafra Pidesi, Terme Pidesi, Samsun Simidi ve Çarşamba Kıvratması gibi tescilli ürünlerin sıklıkla tüketilmesi.
-
Hamur İşi Ağırlığı: Pidenin yanı sıra, nokul, lokur ve su böreği gibi ürünlerin kahvaltı ve özel günlerde merkezi rolde olması.
-
Samsun Simidi Farkı: Pekmezleme yönteminin ve bol susam kullanımının getirdiği çıtırlıkla bilinen, Türkiye genelindeki diğer simitlerden ayrışan kendine has dokusu.
-
Manda Sütü Üretimi: Kaymak, yoğurt ve peynir üretiminde manda sütünün yoğun kullanımı.
-
Yabani Ot Kültürü: Madımak, kaldırık ve nane gibi doğadan toplanan otlarla yapılan kavurmaların evlerde sıkça pişirilmesi.
Samsun’da yemek alışkanlıkları, geleneksel yöntemleri modern sunumlarla birleştirerek şehre gastronomi turizmi açısından büyük bir potansiyel kazandırmaktadır. Hem denizin hem de toprağın sunduğu bu denge, Samsun’u Karadeniz’in en merak edilen lezzet rotalarından biri yapmaya devam etmektedir.
