1966 yılında Sovyetler Birliği’nin Luna 9 görevi, Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştiren ilk uzay aracı olarak tarihe geçti. Görev başarıyla tamamlandı ve Ay yüzeyinden çekilen ilk görüntüler Dünya’ya gönderildi. Ancak iniş sırasında yaşanan sıçramalar ve sınırlı takip verileri nedeniyle aracın tam konumu uzun yıllar boyunca belirlenemedi.
Küresel kapsül tasarımı, şişirilebilir darbe emiciler ve frenleme sistemi sayesinde yüzeye zarar görmeden ulaşması planlanan Luna 9, iniş sırasında birkaç kez sekerek sürüklendi ve son konumu hesaplanan koordinatlardan saptı. Görev yalnızca üç gün aktif kalsa da Ay yüzeyinin ilk panoramik görüntülerini Dünya’ya gönderdi.
Yapay Zeka ile Luna 9 İzleniyor
University College London araştırmacıları, Luna 9’un gizemini çözmek için makine öğrenmesi tabanlı özel bir algoritma geliştirdi. YOLO-ETA adlı sistem, yüksek çözünürlüklü Ay görüntülerinde insan yapımı nesneleri tespit edecek şekilde eğitildi. Apollo iniş alanları referans alınarak eğitilen model, metal nesnelerin gölge biçimleri ve roket itişinin bıraktığı toprak bozulmalarını ayırt edebiliyor.
Algoritma, Oceanus Procellarum bölgesinde 5×5 kilometrelik alanı tarayarak yapay toprak bozulması izleri taşıyan noktalar belirledi. Daha önce Luna 16 iniş alanını doğru şekilde tespit eden sistem, Luna 9 için de yüksek olasılıklı koordinatlar ortaya koydu. Araştırma verilerine göre aday konumun ufuk geometrisi, Luna 9’un panoramik görüntüleriyle uyum gösterebilir.
Kesin Doğrulama İçin Chandrayaan-2 Bekleniyor
Kesin doğrulama için yüksek çözünürlüklü yörünge gözlemleri bekleniyor. 2019’dan beri Ay yörüngesinde görev yapan Hindistan’a ait Chandrayaan-2, Mart 2026’da söz konusu koordinatlar üzerinden alçak irtifa geçişleri gerçekleştirecek. Gelişmiş kameralar, algoritmanın tespit ettiği yapay yüzey izlerini doğrulayabilecek netlikte görüntüler sağlayacak.
Araştırmacılar, eğer kapsülün dört yaprak biçimli panel antenleri görüntülenirse, altmış yıllık uzay gizeminin çözülmüş olacağını belirtiyor.
