Kredi notu düşük olanlar için kritik uyarılar geldi. Uzmanlara göre düzenli ödeme ve doğru limit kullanımı puanı artırıyor. Bankaların değerlendirme sistemi mercek altında.
Kredi başvurusu yapan birçok kişi bankalardan gelen “olumsuz” yanıt sonrası aynı soruyu soruyor: Kredi notu nasıl yükselir? Konut, taşıt ya da ihtiyaç kredisi çekmek isteyenler için kredi notu artık belirleyici bir kriter haline geldi. Üstelik yalnızca kredi çekmek isteyenler değil, kredi kartı limit artırımı talebinde bulunanlar da bu puanlama sistemine takılabiliyor. Finans uzmanlarına göre kredi notu bir gecede değişmiyor ancak doğru adımlarla birkaç ay içinde toparlanma mümkün.
Kredi notu, bireylerin geçmiş finansal davranışlarına göre oluşturulan bir risk puanıdır. Bankalar bu puan sayesinde bir kişinin borcunu geri ödeme ihtimalini analiz eder. Yani kredi notu, aslında finansal güvenilirliğin sayısal karşılığıdır. Türkiye’de kredi notu genellikle 0 ile 1900 puan arasında değerlendirilir. Puan yükseldikçe risk azalır. Bankalar kredi verirken yalnızca gelir durumuna değil, bu puana da bakar. Yüksek gelire sahip olmak her zaman kredi onayı anlamına gelmez. Eğer kredi notu düşükse, banka açısından risk algısı artar.
0 ile 699 arası en riskli grup olarak kabul edilir. Bu aralıkta yer alan kişilerin kredi başvurularının reddedilme ihtimali yüksektir. 700 ile 1099 arası orta riskli gruptur. Bu seviyede kredi almak mümkündür ancak faiz oranları daha yüksek olabilir. 1100 ile 1499 arası az riskli gruptur. Bankalar bu gruba daha olumlu yaklaşır. 1500 ve üzeri ise iyi ve çok iyi seviyede değerlendirilir. Bu aralıktaki kişiler genellikle daha avantajlı faiz oranlarıyla kredi kullanabilir.
Uzmanlara göre kredi notunu belirleyen en kritik unsur ödeme düzenidir. Kredi kartı borçlarının ve kredi taksitlerinin zamanında ödenmesi, sistemde en güçlü pozitif etkiyi oluşturur. Bir gün bile gecikme yaşanması not üzerinde olumsuz iz bırakabilir. Bir diğer önemli faktör kredi kartı limit kullanım oranıdır. Limitin tamamını kullanmak riskli algılanabilir. Finans uzmanları, kredi kartı limitinin yüzde 30 ila 50 aralığında kullanılmasının daha sağlıklı bir profil oluşturduğunu ifade eder. Sürekli olarak limitin yüzde 90’ını kullanmak, finansal sıkışıklık sinyali verebilir. Ayrıca kısa sürede çok sayıda kredi başvurusu yapmak da kredi notunu düşürebilir. Her başvuru sistemde iz bırakır. Bu durum bankalar tarafından “acil nakit ihtiyacı” olarak yorumlanabilir ve risk puanını aşağı çekebilir.
Asgari ödeme yapmak yeterli mi?
Birçok kişi kredi kartında yalnızca asgari tutarı ödeyerek sorun yaşamadığını düşünür. Teknik olarak asgari ödeme gecikme sayılmaz ancak uzun vadede riskli profil oluşturabilir. Çünkü kalan borç faizle birlikte büyür ve borç yükü artar. Bankalar toplam borç seviyesini de dikkate alır. Dönem borcunun tamamını ödemek, kredi notu açısından en sağlıklı yöntemdir. Bu davranış, ödeme disiplininin güçlü olduğunu gösterir.
Yasal takibe düşenler ne yapmalı?
Eğer kredi kartı veya kredi borcu nedeniyle yasal takibe düşüldüyse süreç daha hassas ilerler. Borcun kapatılması kredi notunun hemen yükselmesi anlamına gelmez. Sistem geçmişte yaşanan gecikmeyi bir süre daha kayıt altında tutar. Uzmanlara göre borç kapatıldıktan sonra düzenli ve kontrollü finansal davranış sergilemek gerekir. Küçük tutarlı bir kredi kartının düzenli kullanımı ve eksiksiz ödenmesi, zamanla puanın toparlanmasına yardımcı olabilir. Ancak bu süreç birkaç ay değil, bazen bir yılı bulabilir.
Kredi notu ne kadar sürede yükselir?
En çok merak edilen sorulardan biri budur. Eğer ciddi bir yasal takip durumu yoksa ve yalnızca düzensiz ödemeler nedeniyle puan düşmüşse, 2 ila 3 ay içinde toparlanma başlayabilir. Ancak sistemde oluşan negatif kayıtların tamamen silinmesi daha uzun sürebilir. Burada en önemli unsur istikrardır. Bir ay düzenli ödeme yapıp sonraki ay gecikme yaşamak, puanın kalıcı şekilde yükselmesini engeller. Finansal disiplinin sürdürülebilir olması gerekir.
Birçok kişi maaş artışının kredi notunu otomatik olarak yükselteceğini düşünür. Oysa kredi notu doğrudan gelirle değil, ödeme performansıyla ilgilidir. Gelir artışı kredi başvurusu değerlendirmesinde avantaj sağlar ancak kredi notu hesaplamasında temel kriter ödeme geçmişidir. İlginç şekilde, hiç kredi kartı ya da kredi kullanmamış kişiler de düşük riskli sayılmaz. Çünkü sistem, finansal geçmişi olmayan kişiyi değerlendirmekte zorlanır. Bu nedenle finans uzmanları, kontrollü şekilde kredi kartı kullanımı önerir. Küçük harcamalar yapıp düzenli ödeme yapmak, sistemde pozitif bir geçmiş oluşturur.
Kredi notu e-Devlet’ten öğrenilir mi?
Kredi notu bilgisi doğrudan e-Devlet üzerinden görüntülenmez. Kredi kayıt kuruluşlarının sunduğu risk raporları üzerinden öğrenilebilir. Bu raporlarda aktif borç durumu, geçmiş ödeme performansı ve finansal risk göstergeleri yer alır. Raporu düzenli aralıklarla kontrol etmek, hatalı kayıtların fark edilmesini sağlar. Nadir de olsa yanlış bildirimler yaşanabilir ve bu durum kredi notunu etkileyebilir.
Uzmanlara göre kredi notunu artırmanın en hızlı yolu düzenli ödeme disiplinidir. Bunun yanında kredi kartı limitinin tamamını kullanmamak, gereksiz kredi başvurularından kaçınmak ve mevcut borç yükünü azaltmak önem taşır. Bazı kişiler kısa sürede yüksek limitli kredi kartı alarak notun artacağını düşünür ancak bu strateji ters etki yaratabilir. Önemli olan borç yönetimidir, borç miktarı değil. Kredi notu önemli bir kriterdir ancak tek başına belirleyici değildir. Bankalar gelir belgesi, mevcut borç oranı, çalışma süresi ve sigorta geçmişi gibi faktörleri de değerlendirir. Ancak düşük kredi notu çoğu zaman sürecin başında olumsuz etki yaratır. Bu nedenle kredi notunu korumak, kredi kullanma ihtiyacı doğmadan önce alınması gereken bir önlemdir.
