Haftanın ilk gündemi Bir Başkadır tabii ki! Kimse kusura bakmasın, baştan söyleyeyim. Altı yıl aradan sonra geri dönen dizinin ikinci sezonunu hafta sonu izledim. Böğrüme fil oturdu desem yeridir. Ve sanırım etkisi de bir süre daha devam edecek. O değil de Berkun Oya bundan sonra kamera karşısında da olsun. Ne rol kesmiş öyle arkadaş! İlk sezonda seküler ve muhafazakâr kesimi karşı karşıya getiren yönetmen, aradan geçen zamanda ülkenin dönüşen halinin röntgenini yeniden çekmiş. Adaletten güven duygusuna, toplumsal ilişkilerden insanın iç dünyasına kadar yaşadığımız iklimi bütün çıplaklığıyla önümüze sermiş. Tek kelimeyle yine mükemmel bir yapım olmuş. Bu arada finalde verilen Sürü görüntüleri ayrı bir incelikti!
Neyse...
Bilmiyorum siz de fark ettiniz mi? Sadece Türkiye'de değil, dünyada da yaşam anlayışı değişiyor. İnsanlar dönüşüyor, öncelikler farklılaşıyor.
Dünyada değişen yaşam anlayışının merkezinde artık sahip olduklarımızı sergilemek değil, kendimize nasıl baktığımız var. Yemeğimizi, evimizi, kıyafetlerimizi ve varlığımızı göstermek bir dönem öne çıkarken, bugün sağlıklı yaşam, fiziksel ve zihinsel iyi oluş daha fazla değer kazanıyor. Yeni trend, sahip olduklarını göstermek değil, sağlığını koruyabilmek. Sağlıklı beslenmek, hareket etmek, iyi uyumak, stres yönetimi ve bedene yatırım yapmak yeni yaşam kültürünün temel unsurları hâline geldi. Kısacası yeni prestij tüketmek değil, sağlıklı yaşamak.
Ancak bu değişimin gerisinde kaldığımız önemli bir konu var: Sigara!
Türkiye'de, sigara yasağının kapsamı yeterince genişletilmediği gibi mevcut yasaklar da maalesef çoğu yerde çiğneniyor. Kapalı alanlarda, restoranlarda, kafelerde, hatta insanların bir arada bulunduğu pek çok yerde yasak tabelalarının anlamını yitirdiğine tanık oluyoruz. Bir odanın içine birkaç masa koyup restoran havası verilen yerlerde bile yasakların hiçe sayıldığına rastlıyoruz.
Bir tek beni mi rahatsız ediyor bu durum acaba?
Gazeteye ulaşmak için bazen toplu taşıma kullandığımda ilçe transfer merkezinin orada iniyor ve yaklaşık 100 metre kadar yürüyerek Saathane tarafına geçiyorum. Her seferinde bir veya üç dört kişi yan yana durmuş sohbet ediyor, bir yandan da tüttürüyor. Onlarca kişi... Kısacık mesafede kümelenmiş zehir bulutlarının arasından koşarak kaçıyorum! Çiftlik veya Gazi Caddesi'nde de benzer görüntüler var. İki esnaf dükkânının önünde, kaldırımda tüttürüyor. ATM önleri, AVM girişleri, parklar... Saymakla bitmez.
Bir de işin çocuklarımıza örnek olma meselesi var. Okul bahçelerinde sigara içmek yasak. Peki okulun kapısının önünde, öğrencilerin gözü önünde sigara içen öğretmenlerin oluşturduğu fotoğraf ne kadar doğru? Çocuklara sağlıklı yaşamı anlatırken onlara sunduğumuz örnek ne olmalı? Öğretmenin elindeki sigara, anlattığı sağlıklı yaşam dersinden daha mı etkili acaba?
Üstelik mesele yalnızca kötü görüntü veya rahatsız edici bir koku değil. Bilimsel gerçekler çok daha ciddi. Dünya Sağlık Örgütü, her yıl 1,6 milyondan fazla insanın başkalarının tükettiği tütünün dumanına maruz kalması nedeniyle erken yaşamını yitirdiğini bildiriyor.
Ve dünyada bu konuda çok daha kapsamlı adımlar atılıyor.
Fransa, 29 Haziran 2025'ten itibaren kamusal park ve bahçelerde, plajlarda, toplu taşıma bekleme alanlarında, çocuk oyun alanlarında ve eğitim kurumlarının çevresinde sigara içilmesini yasakladı. Okulların girişlerinden itibaren 10 metrelik alan da dumansız bölge kapsamına alındı. Üstelik ihlalin cezası 135 euro.
İngiltere ise daha da ileri gitti. 2026 yılında yasalaşan düzenlemeyle 1 Ocak 2009 ve sonrasında doğanlara tütün ürünü satılması yasaklandı. Böylece yeni nesillerin sigaraya hiç başlamamasını hedefleyen kuşaklar arası bir politika hayata geçirildi.
Avustralya'nın Victoria eyaletinde açık hava restoran alanlarında, toplu taşıma duraklarında, okul girişlerinin çevresinde, çocuk oyun alanlarında ve belirli plaj bölgelerinde sigara içmek yasak.
Yani mesele yalnızca kapalı mekânları dumandan arındırmak değil, insanların günlük yaşam alanlarını da korumak. Elbette her ülkenin kendi toplumsal koşulları ve mevzuatı var. Ancak ortak nokta çok açık: Sigara içen kişinin tercihi, içmeyenlerin yaşam hakkının önüne geçmemeli.
Türkiye'de de 4207 sayılı Kanun ile kamu binalarının ve toplu kullanım alanlarının kapalı bölümlerinde, toplu taşıma araçlarında, eğitim kurumlarının açık ve kapalı alanlarında sigara içilmesi yasak. Restoran ve kafelerin kapalı bölümleri de bu kapsamda. Fakat açık alanların tamamını kapsayan genel bir yasak bulunmuyor. İşte tam da burada yeni bir düzenlemeye ihtiyaç var. Mevcut yasakların etkin biçimde uygulanması, açık alanlarda dumansız bölgelerin genişletilmesi ve ihlallere karşı caydırıcı denetimlerin artırılması gerekiyor.
Çünkü yasak koymak kadar o yasağı uygulamak da önemli. Bir tabelanın duvarda asılı olması, insanların sağlığını korumaya yetmiyor. Denetim yoksa, yaptırım uygulanmıyorsa ve toplum kuralları önemsemiyorsa en iyi düzenleme bile kâğıt üzerinde kalıyor.
Benim düşüncem daha da net: Artık sigarayı hayatımızdan çıkarmanın zamanı gelmedi mi? Bunu yalnızca sigara içenlere yönelik bir çağrı olarak görmüyorum. Devletin, yerel yönetimlerin, işletmelerin, eğitimcilerin ve toplumun tamamının sorumluluğu var. Sigara içenlerin bırakabilmesi için destek mekanizmaları güçlendirilmeli, çocukların sigarayla karşılaşması önlenmeli, kamusal alanlarda temiz hava bir ayrıcalık olmaktan çıkarılmalı.
Sağlıklı yaşam artık bir moda değil, geleceğe bırakabileceğimiz en büyük miras.
Hepimiz aynı havayı soluyor, aynı sokaklardan geçiyor, aynı parklarda yürüyoruz. Kimimiz sigara içiyor, kimimiz içmiyor. Ama hepimiz dumansız bir havayı hak ediyoruz. Bir başkasının sigara dumanından kaçmak için yolumuzu değiştirmek, nefesimizi tutmak ya da kendimizi korumak zorunda değiliz.
Unutmayalım; özgürlük, başkasının nefesini elinden almak değildir. Bir gün sigara içilen değil, sigara dumanına maruz kalınmayan bir Türkiye'de yaşamak dileğiyle...
Haftaya görüşmek üzere.
Kalın sağlıcakla.